इंग्रजी व्याकरणामध्ये 'Prepositions' म्हणजेच शब्दयोगी अव्यये हा अत्यंत महत्त्वाचा आणि गुणांच्या दृष्टीने निर्णायक घटक आहे. Maha TET आणि इतर स्पर्धा परीक्षांमध्ये या घटकावर नेहमीच थेट प्रश्न विचारले जातात. बऱ्याचदा विद्यार्थी मराठी भाषेतील अर्थानुसार इंग्रजी प्रीपोझिशन वापरण्याची चूक करतात, ज्यामुळे गुण गमावले जातात.
इंग्रजी भाषेत काही विशिष्ट शब्दांनंतर (क्रियापदे, नामे किंवा विशेषणे) विशिष्ट शब्दयोगी अव्ययेच वापरावी लागतात, यालाच आपण 'Fixed Prepositions' असे म्हणतो.
Appropriate / Fixed Prepositions (निश्चित शब्दयोगी अव्यये)
व्याख्या (Definition): जेव्हा एखाद्या विशिष्ट क्रियापदासोबत (Verb), नामासोबत (Noun) किंवा विशेषणासोबत (Adjective) एक निश्चित शब्दयोगी अव्यय (Preposition) जोडून एक विशिष्ट अर्थ तयार होतो, तेव्हा त्याला 'Fixed Preposition' असे म्हणतात.
हा इंग्रजी भाषेचा एक अंगभूत नियम आहे, ज्यामध्ये आपण आपल्या मनाने किंवा मराठी भाषांतरानुसार बदल करू शकत नाही.
नियम आणि स्पष्टीकरण (Why and How):
अनेकदा आपल्याला वाटते की 'मी गणितात चांगला आहे' याचे इंग्रजी भाषांतर "I am good in Mathematics" असे असावे, कारण 'आत' किंवा 'मध्ये' साठी आपण 'in' वापरतो. परंतु इंग्रजी व्याकरणाच्या नियमानुसार 'Good' या विशेषणानंतर कौशल्य दाखवण्यासाठी नेहमी at हेच प्रीपोझिशन वापरावे लागते. त्यामुळे अचूक वाक्य "I am good at Mathematics" असे होईल. हेच 'Fixed Prepositions' चे वैशिष्ट्य आहे.
Thematic Grouping (परीक्षाभिमुख रचनांचे वर्गीकरण)
परीक्षांमध्ये वारंवार विचारल्या जाणाऱ्या निश्चित शब्दयोगी अव्ययांचे आपण सोयीसाठी आणि लक्षात ठेवण्यासाठी काही महत्त्वाच्या गटांमध्ये वर्गीकरण (Thematic Grouping) करून त्यांचा सविस्तर अभ्यास करूया.
१. 'To' हे निश्चित प्रीपोझिशन घेणारे शब्द (Words followed by 'To')
Averse to (विरोधी असणे / नापसंती असणे):
स्पष्टीकरण: जेव्हा एखाद्या व्यक्तीला एखादी गोष्ट करायला आवडत नाही किंवा तिचा विरोध असतो, तेव्हा 'Averse' नंतर 'to' वापरतात.
उदाहरण: He is averse to hard work. (त्याचा कष्टाच्या कामाला विरोध आहे / त्याला कष्ट करायला आवडत नाही.)
Contrary to (च्या विरुद्ध असणे):
स्पष्टीकरण: एखादी गोष्ट नियम, अपेक्षा किंवा कल्पनेच्या अगदी उलट असते, तेव्हा 'Contrary' सोबत 'to' चा वापर केला जातो.
उदाहरण: Contrary to my expectations, the exam was very easy. (माझ्या अपेक्षेच्या उलट, परीक्षा खूप सोपी होती.)
Addicted to (व्यसन असणे / वाईट सवय असणे):
स्पष्टीकरण: कोणत्याही वाईट गोष्टीची सवय किंवा अंमली पदार्थांचे व्यसन दर्शवण्यासाठी 'Addicted' नंतर 'to' वापरणे बंधनकारक आहे.
उदाहरण: She is addicted to social media. (तिला सोशल मीडियाचे व्यसन जडले आहे.)
Listen to (ऐकणे):
स्पष्टीकरण: जेव्हा आपण एखादी गोष्ट लक्षपूर्वक ऐकतो, तेव्हा 'Listen' नंतर नेहमी 'to' येतो. केवळ 'Listen me' म्हणणे चुकीचे आहे.
उदाहरण: Please listen to the teacher's instructions carefully. (कृपया शिक्षकांच्या सूचना लक्षपूर्वक ऐका.)
Senior to / Junior to / Inferior to / Superior to (तुलना दर्शवताना):
स्पष्टीकरण: ज्या लॅटिन विशेषणांचा शेवट 'or' ने होतो (उदा. Senior, Junior, Prior, Preferable), त्यांच्यासोबत तुलनेसाठी 'than' न वापरता नेहमी 'to' वापरतात. हा महा टीईटी परीक्षेचा अत्यंत आवडता नियम आहे.
उदाहरण: Rohan is senior to me by two years. (रोहन माझ्यापेक्षा दोन वर्षांनी वरिष्ठ आहे.)
उदाहरण: This product is inferior to that one. (हे उत्पादन त्या उत्पादनापेक्षा कनिष्ठ दर्जाचे आहे.)
२. 'From' हे निश्चित प्रीपोझिशन घेणारे शब्द (Words followed by 'From')
Suffer from (आजाराने किंवा त्रासाने ग्रस्त असणे):
स्पष्टीकरण: जेव्हा एखादी व्यक्ती एखाद्या आजाराने किंवा त्रासाने आजारी असते, तेव्हा 'Suffer' नंतर 'from' वापरतात.
उदाहरण: The child is suffering from fever since yesterday. (ते मूल कालपासून तापाने ग्रस्त आहे.)
Abstain from / Refrain from (एखाद्या गोष्टीपासून दूर राहणे / टाळणे):
स्पष्टीकरण: स्वतःहून एखादी वाईट गोष्ट किंवा कृती टाळणे किंवा त्यापासून दूर राहणे यासाठी या शब्दांनंतर 'from' वापरतात.
उदाहरण: We should abstain from smoking. (आपण धूम्रपानापासून दूर राहिले पाहिजे.)
उदाहरण: Please refrain from making a noise in the library. (कृपया ग्रंथालयात गोंगाट करणे टाळा.)
Prevent from / Prohibit from (प्रतिबंध करणे / रोखणे):
स्पष्टीकरण: एखाद्याला एखादी कृती करण्यापासून रोखणे किंवा कायद्याने बंदी घालणे यासाठी या शब्दांनंतर 'from' चा वापर होतो आणि त्यानंतर येणाऱ्या क्रियापदाला 'ing' प्रत्यय लागतो.
उदाहरण: Heavy rain prevented us from going out. (मुसळधार पावसाने आम्हाला बाहेर जाण्यापासून रोखले.)
उदाहरण: Public are prohibited from entering this area. (लोकांना या भागात प्रवेश करण्यास प्रतिबंध करण्यात आला आहे.)
३. 'At' हे निश्चित प्रीपोझिशन घेणारे शब्द (Words followed by 'At')
Good at / Bad at (एखाद्या गोष्टीत हुशार किंवा कच्चा असणे):
स्पष्टीकरण: एखाद्या विषयातील किंवा कामातील नैपुण्य किंवा कमकुवतपणा दाखवण्यासाठी 'Good' किंवा 'Bad' नंतर 'at' वापरतात.
उदाहरण: My sister is exceptionally good at drawing. (माझी बहीण चित्रकलेमध्ये अत्यंत हुशार आहे.)
उदाहरण: He is bad at keeping secrets. (तो गुपिते जपण्यात कच्चा आहे.)
Laugh at / Mock at (एखाद्याची चेष्टा करणे / हसणे):
स्पष्टीकरण: जेव्हा आपण कोणावर तरी उपहासाने हसतो किंवा कोणाची मस्करी करतो, तेव्हा 'Laugh' किंवा 'Mock' नंतर 'at' वापरतात.
उदाहरण: Never laugh at the poverty of others. (इतरांच्या गरिबीवर कधीही हसू नका.)
Astonished at / Surprised at (आश्चर्यचकित होणे):
स्पष्टीकरण: एखाद्या घटनेमुळे किंवा गोष्टीमुळे आश्चर्य वाटल्यास या विशेषणांनंतर 'at' चा वापर केला जातो.
उदाहरण: We were all astonished at his sudden success. (त्याच्या अचानक मिळालेल्या यशाने आम्ही सर्व आश्चर्यचकित झालो.)
४. 'On' हे निश्चित प्रीपोझिशन घेणारे शब्द (Words followed by 'On')
Congratulate on (अभिनंदन करणे):
स्पष्टीकरण: परीक्षेच्या दृष्टीने हा शब्द अतिशय महत्त्वाचा आहे. मराठीत आपण 'यशाबद्दल अभिनंदन' म्हणतो, म्हणून विद्यार्थी 'Congratulate for' लिहितात, जे चुकीचे आहे. अभिनंदन करण्याच्या कारणापूर्वी नेहमी 'on' वापरावे.
उदाहरण: I congratulated her on passing the Maha TET exam. (मी तिचे महा टीईटी परीक्षा उत्तीर्ण झाल्याबद्दल अभिनंदन केले.)
Depend on / Rely on (अवलंबून असणे / विश्वास ठेवणे):
स्पष्टीकरण: एखादी गोष्ट किंवा व्यक्ती दुसऱ्यावर अवलंबून असेल तर 'Depend' किंवा 'Rely' सोबत 'on' वापरतात.
उदाहरण: Success depends on your hard work and dedication. (यश तुमच्या कष्टावर आणि समर्पणावर अवलंबून असते.)
उदाहरण: You can always rely on true friends. (तुम्ही खऱ्या मित्रांवर नेहमी विश्वास ठेवू शकता.)
Insist on (आग्रह धरणे):
स्पष्टीकरण: एखाद्या गोष्टीचा किंवा कृतीचा हेका किंवा आग्रह धरण्यासाठी 'Insist' नंतर 'on' वापरले जाते.
उदाहरण: She insisted on paying the bill. (तिने बिल भरण्याचा आग्रह धरला.)
५. 'Of' हे निश्चित प्रीपोझिशन घेणारे शब्द (Words followed by 'Of')
Afraid of / Scared of (ची भीती वाटणे):
स्पष्टीकरण: कोणत्याही वस्तूची, प्राण्याची किंवा परिस्थितीची भीती वाटत असल्यास 'Afraid' किंवा 'Scared' नंतर 'of' वापरतात.
उदाहरण: Small children are often afraid of the dark. (लहान मुलांना अनेकदा अंधाराची भीती वाटते.)
Beware of (सावध राहणे):
स्पष्टीकरण: एखाद्या धोक्यापासून किंवा गोष्टीपासून सावध राहण्याचा इशारा देण्यासाठी 'Beware' नंतर 'of' वापरतात.
उदाहरण: Beware of pickpockets on the bus. (बसमध्ये पाकीटमारांपासून सावध राहा.)
Accused of (आरोप असणे):
स्पष्टीकरण: जेव्हा एखाद्या व्यक्तीवर एखाद्या गुन्ह्याचा कायदेशीर आरोप लावला जातो, तेव्हा 'Accused' नंतर 'of' वापरतात. 'Accused for' वापरणे व्याकरणदृष्ट्या चुकीचे आहे.
उदाहरण: He was accused of theft by the police. (त्याच्यावर पोलिसांनी चोरीचा आरोप ठेवला होता.)
Die of vs. Die from (मृत्यूचे कारण दर्शवताना - अत्यंत महत्त्वाचा सूक्ष्म फरक):
स्पष्टीकरण: जर एखाद्या व्यक्तीचा मृत्यू थेट एखाद्या आजाराने (Disease), भूक किंवा तहानेने झाला असेल, तर 'Die of' वापरतात. पण जर मृत्यू इतर बाह्य कारणांमुळे जसे की अति खाणे (Overeating), विषबाधा (Poisoning), किंवा जखम (Wound) यामुळे झाला असेल, तर 'Die from' वापरतात.
उदाहरण: The old man died of cancer. (वृद्ध माणसाचा कर्करोगाने मृत्यू झाला. - आजार आहे म्हणून 'of')
उदाहरण: He died from overwork. (अति कामाच्या ताणामुळे त्याचा मृत्यू झाला. - बाह्य कारण आहे म्हणून 'from')
६. 'With' हे निश्चित प्रीपोझिशन घेणारे शब्द (Words followed by 'With')
Side with (ची बाजू घेणे):
स्पष्टीकरण: एखाद्या वादात किंवा चर्चेत विशिष्ट व्यक्तीला पाठिंबा देणे किंवा तिची बाजू घेणे यासाठी 'Side' सोबत 'with' वापरतात.
उदाहरण: A teacher should never side with any particular group of students. (शिक्षकाने कधीही विद्यार्थ्यांच्या कोणत्याही विशिष्ट गटाची बाजू घेऊ नये.)
Satisfied with (समाधानी असणे):
स्पष्टीकरण: एखाद्या गोष्टीबद्दल किंवा कामगिरीबद्दल समाधान व्यक्त करताना 'Satisfied' नंतर 'with' वापरतात.
उदाहरण: The examiner was satisfied with my performance. (परीक्षक माझ्या कामगिरीवर समाधानी होते.)
Angry with (person) vs. Angry at (something) (राग व्यक्त करताना दोन वेगवेगळे नियम):
स्पष्टीकरण: जर आपण एखाद्या व्यक्तीवर (Person) रागावलो असू, तर 'Angry with' वापरतात. पण जर आपण एखाद्या व्यक्तीच्या वर्तनावर, गोष्टीवर किंवा परिस्थितीवर (Something) रागावलो असू, तर 'Angry at' वापरतात.
उदाहरण: The teacher was angry with Rahul. (शिक्षक राहुलवर रागावले होते. - राहुल व्यक्ती आहे.)
उदाहरण: The teacher was angry at Rahul's misbehavior. (शिक्षक राहुलच्या गैरवर्तनावर रागावले होते. - गैरवर्तन ही गोष्ट/कृती आहे.)
Phrasal Prepositions (शब्दसमूहाने बनलेली अव्यये)
व्याख्या (Definition): जेव्हा दोन किंवा दोनपेक्षा अधिक शब्द एकत्र येऊन एका स्वतंत्र शब्दयोगी अव्ययासारखे (Preposition) कार्य करतात, तेव्हा त्याला 'Phrasal Preposition' किंवा 'Prepositional Phrase' असे म्हणतात. हे शब्दसमूह इंग्रजीत जसेच्या तसे वापरले जातात आणि त्यांचा एक विशिष्ट संमिश्र अर्थ असतो.
Maha TET परीक्षेमध्ये या रचनेवर आधारित रिकाम्या जागा भरा किंवा वाक्यातील चुकीचा भाग ओळखा असे प्रश्न मोठ्या प्रमाणावर विचारले जातात. चला तर मग, मुख्य परीक्षाभिमुख फ्रेझल प्रीपोझिशन्सचा सविस्तर अभ्यास करूया:
According to (च्या नुसार / च्या सांगण्यावरून):
अर्थ: एखाद्या व्यक्तीच्या मतानुसार, नियमानुसार किंवा माहितीच्या स्त्रोतानुसार.
उदाहरण: According to the timetable, the English lecture starts at 10 AM. (वेळापत्रकानुसार, इंग्रजीचे व्याख्यान सकाळी १० वाजता सुरू होते.)
In front of (च्या समोर):
अर्थ: एखाद्या वस्तूच्या किंवा व्यक्तीच्या समोरील भागात असणे (भौगोलिक किंवा भौतिक स्थान).
उदाहरण: The school bus stopped right in front of the main gate. (शाळेची बस मुख्य गेटच्या अगदी समोर थांबली.)
By means of (च्या साहाय्याने / च्या माध्यमातून):
अर्थ: एखाद्या साधनाची किंवा पद्धतीची मदत घेऊन एखादी कृती पूर्ण करणे.
उदाहरण: He lifted the heavy iron box by means of a crane. (त्याने क्रेनच्या साहाय्याने ती जड लोखंडी पेटी उचलली.)
In spite of / Despite (च्या ऐवजी / असूनही / तरीही):
अर्थ: एखादी प्रतिकूल परिस्थिती किंवा अडचण असतानाही एखादी गोष्ट घडणे. येथे लक्षात ठेवा की 'In spite' नंतर 'of' येतो, पण 'Despite' नंतर कधीही 'of' येत नाही. दोन्हींचा अर्थ एकच आहे.
उदाहरण: In spite of the heavy rain, all students attended the class. (मुसळधार पाऊस असूनही, सर्व विद्यार्थ्यांनी वर्गाला हजेरी लावली.)
उदाहरण: Despite working hard, he could not score good marks. (कठोर परिश्रम करूनही, त्याला चांगले गुण मिळवता आले नाहीत.)
Because of / On account of (च्या मुळे / मुळे):
अर्थ: एखाद्या घटनेचे किंवा परिस्थितीचे कारण दर्शवण्यासाठी.
उदाहरण: The cricket match was cancelled because of bad weather. (खराब हवामानामुळे क्रिकेटचा सामना रद्द करण्यात आला.)
उदाहरण: School remained closed on account of Independence Day. (स्वातंत्र्यदिनानिमित्त शाळा बंद राहिली.)
Instead of (च्या ऐवजी):
अर्थ: एका गोष्टीला वगळून किंवा पर्याय म्हणून दुसरी गोष्ट निवडणे.
उदाहरण: You should study regularly instead of wasting time on mobile. (तुम्ही मोबाईलवर वेळ वाया घालवण्याऐवजी नियमित अभ्यास केला पाहिजे.)
In order to (च्या उद्देशाने / करण्यासाठी):
अर्थ: एखादी गोष्ट करण्याचा मुख्य हेतू किंवा उद्देश स्पष्ट करणे. या फ्रेझनंतर क्रियापदाचे पहिले रूप ($V_1$) वापरले जाते.
उदाहरण: She joined the test series in order to practice for the exam. (परीक्षेचा सराव करण्याच्या उद्देशाने ती कसोटी मालिकेत सामील झाली.)
By virtue of (च्या जोरावर / मुळे):
अर्थ: एखाद्याच्या विशेष अधिकारामुळे, गुणवत्तेमुळे किंवा स्थानामुळे मिळालेला फायदा.
उदाहरण: He got the job by virtue of his exceptional knowledge of English. (त्याच्या इंग्रजीच्या अफाट ज्ञानाच्या जोरावर त्याला ती नोकरी मिळाली.)
In case of (अशी परिस्थिती उद्भवल्यास / च्या प्रसंगी):
अर्थ: भविष्यातील एखाद्या संभाव्य घटनेसाठी किंवा आपत्कालीन परिस्थितीसाठी सूचना देताना.
उदाहरण: In case of fire, use the stairs instead of the lift. (आग लागल्यास, लिफ्टऐवजी पायऱ्यांचा वापर करा.)
परीक्षाभिमुख महत्त्वाचे नियम आणि टिप्स (Exam Oriented Key Rules)
Maha TET परीक्षेला सामोरे जाताना खालील सूक्ष्म फरक आणि नियम तुमच्या मनात अगदी स्पष्ट असले पाहिजेत:
१. 'Preposition' नंतर नेहमी 'Objective Case' (द्वितीया विभक्ती) किंवा 'Gerund' (Noun) येतो:
जेव्हा कोणत्याही प्रीपोझिशननंतर एखादे सर्वनाम येते, तेव्हा ते नेहमी द्वितीया विभक्तीत असावे (उदा. with me, for him, between you and me - येथे 'between you and I' असे लिहिणे चुकीचे ठरेल). तसेच प्रीपोझिशननंतर क्रियापद आल्यास त्याला 'ing' लावून नामाचे रूप (Gerund) द्यावे लागते (उदा. interested in learning).
२. 'Look' या एकाच क्रियापदासोबत बदलणारे प्रीपोझिशन्स (Phrasal Verbs):
Look at: कडे पाहणे (उदा. Look at the blackboard.)
Look for: शोधणे (उदा. I am looking for my lost pen.)
Look after: काळजी घेणे (उदा. Parents look after their children.)
Look into: चौकशी करणे (उदा. The police are looking into the matter.)
३. 'Marry' या शब्दाचा नियम:
'Active Voice' मध्ये 'Marry' या क्रियापदासोबत कोणतेही प्रीपोझिशन वापरत नाहीत (उदा. Ram married Sita.). परंतु वाक्य 'Passive Voice' मध्ये असेल, तर त्यानंतर नेहमी 'to' हे प्रीपोझिशन वापरतात (उदा. Sita was married to Ram.). परीक्षांमध्ये हे हमखास विचारले जाते.
४. 'Compare' चा रंजक नियम:
जेव्हा दोन समान गोष्टींची किंवा मानवांची तुलना होते, तेव्हा 'Compare with' वापरतात (उदा. Compare Shakespeare with Kalidas.). पण जेव्हा दोन पूर्णपणे भिन्न गोष्टींची केवळ साम्य दाखवण्यासाठी तुलना केली जाते, तेव्हा 'Compare to' वापरतात (उदा. Life is compared to a drama. - येथे जीवन आणि नाटक या वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत).
निश्चित शब्दयोगी अव्यये (Fixed Prepositions)
Mock Test: 20 Questions | 20 Minutes
